Nguyễn Du tên chữ là Tố Như, hiệu là Thanh Hiên, sinh năm Ất Dậu (1765), niên hiệu Cảnh Hưng triều vua Lê Hiển Tông. Nơi sinh: phường Bích Câu, thành Thăng Long (Hà Nội). Cha là Nguyễn Nghiễm, lúc bấy giờ đang làm tể tướng. Mẹ là Trần Thị Tần, vợ thứ ba của Nguyễn Nghiễm. Bà là con gái thứ ba của một vị quan nhỏ coi việc sổ sách kế toán, dưới trướng Nguyễn Nghiễm, người xã Hoa Thiều, huyện Đông Ngàn, tỉnh Bắc Ninh. Bà Trần Thị Tần sinh năm 1740 và mất năm 1778 thọ 39 tuổi. Năm đó Nguyễn Du mới 13 tuổi. Bà là một phụ nữ nết na, thông minh và xinh đẹp, lại sinh ra tại xứ Kinh Bắc vùng quê quan họ, điều đó ảnh hưởng rất nhiều đến hồn thơ Nguyễn Du.
Sinh ra trong một gia đình khoa bảng, giàu truyền thống văn hóa, từ nhỏ Nguyễn Du đã được bồi đắp tri thức và nghệ thuật, để rồi khi trưởng thành, với trái tim nhạy cảm và tấm lòng sâu nặng với Nhân dân, ông đã đứng về phía Nhân dân, nói lên tiếng nói nhân đạo của văn học Việt Nam.
Cuộc đời nhiều biến động, Nguyễn Du đi qua nhiều miền quê, sống giữa biết bao phận người cơ cực. Chính những trải nghiệm ấy đã nuôi dưỡng trong ông lòng thương người vô hạn, để rồi vang lên thành những câu thơ day dứt, thấm đượm nỗi đau nhân thế.
Trong sự nghiệp văn chương, Nguyễn Du đã để lại ba tập thơ chữ Hán, bao gồm: Thanh Hiên thi tập, Nam trung tạp ngâm và Bắc hành tạp lục. Ở đó, người nghe có thể cảm nhận tâm hồn u uẩn, nỗi buồn thế sự và tấm lòng trăn trở trước những phận đời cơ cực, lầm than. Đỉnh cao rực rỡ nhất trong sự nghiệp của ông chính là tác phẩm “Đoạn Trường Tân Thanh”, hay còn gọi là Truyện Kiều – kiệt tác gồm 3.254 câu thơ lục bát, đưa tiếng Việt đạt đến đỉnh cao nghệ thuật. Qua số phận đau thương của Thúy Kiều, Nguyễn Du cất lên tiếng nói yêu thương con người, đòi quyền sống, quyền hạnh phúc cho những kiếp đời bất hạnh. Truyện Kiều không chỉ là tác phẩm văn học, mà đã trở thành một phần tâm hồn dân tộc, được bạn bè quốc tế trân trọng và dịch ra hơn 20 thứ tiếng.
Năm 2013, Tổ chức UNESCO vinh danh Thi hào Nguyễn Du là Danh nhân Văn hóa Thế giới, ghi nhận tầm ảnh hưởng sâu rộng của ông đối với kho tàng văn hóa nhân loại. 260 năm trôi qua nhưng tên tuổi của Nguyễn Du và giá trị tác phẩm của ông vẫn còn sống mãi. Tư tưởng nhân đạo, lòng thương người và vẻ đẹp nghệ thuật trong Truyện Kiều vẫn tiếp tục truyền cảm hứng cho biết bao thế hệ, trở thành niềm tự hào của nền văn học, văn hóa Việt Nam.
Kỷ niệm 260 năm ngày sinh Đại thi hào Nguyễn Du là dịp để các thế hệ hôm nay bày tỏ lòng tri ân, tiếp tục giữ gìn và phát huy di sản văn hóa quý báu, góp phần làm giàu đẹp tâm hồn con người Việt Nam, phát huy bản sắc văn hóa truyền thống của dân tộc.