Từ những chum mắm đơn sơ bên làng biển, nghề làm nước mắm ở Kỳ Ninh (nay là phường Hải Ninh) đang từng bước chuyển mình. Những giọt mắm được chắt lọc từ cá biển tươi ngon, từ kinh nghiệm bao đời và sự cần mẫn của người dân nay đã trở thành những sản phẩm OCOP có chỗ đứng trên thị trường. Đặc biệt, sự hình thành và phát triển nhãn hiệu “Nước mắm Kỳ Ninh” đang mở ra một hướng đi mới, đưa sản vật quê hương vươn xa hơn.

     Ở những làng biển, có những nghề không cần ai dạy thành bài bản nhưng vẫn được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác bằng ký ức, kinh nghiệm và tình yêu với quê hương. Nghề làm nước mắm ở phường Hải Ninh là một nghề như thế. Từ những mẻ cá biển tươi, người dân lựa chọn, sơ chế, phối trộn với muối rồi đưa vào ủ chượp. Qua thời gian, dưới nắng gió miền biển, cá và muối hòa quyện, tạo nên thứ nước mắm mang vị đậm đà đặc trưng. Ngày trước, nghề làm mắm chủ yếu được thực hiện trong những cơ sở nhỏ, quy mô hộ gia đình. Những chum, bể ủ chượp giản dị; sản phẩm được làm theo kinh nghiệm; việc tiêu thụ chủ yếu dựa vào khách quen và thị trường trong vùng. Nhưng cũng chính từ sự mộc mạc ấy, một giá trị đã được hình thành và bền bỉ tồn tại: hương vị của biển quê. Với người dân Hải Ninh, nước mắm không đơn thuần là một loại gia vị. Đó còn là một phần đời sống của làng biển, là kết tinh của cá, muối, nắng, gió và công sức của người làm nghề. Mỗi giọt mắm vì thế mang trong mình câu chuyện của quê hương.

      Giữ nghề là điều đáng quý, nhưng để nghề phát triển bền vững trong điều kiện thị trường ngày càng cạnh tranh, người làm nghề phải thay đổi. Từ sản xuất thủ công nhỏ lẻ, các cơ sở làm nước mắm ở phường Hải Ninh từng bước quan tâm hơn đến chất lượng, quy trình sản xuất, vệ sinh an toàn thực phẩm, bao bì, nhãn mác và xây dựng thương hiệu. Chương trình Mỗi xã một sản phẩm (OCOP) đã tạo thêm động lực để những sản vật truyền thống được chuẩn hóa và nâng tầm.

Theo danh sách sản phẩm OCOP của phường Hải Ninh, địa phương hiện có nhiều sản phẩm nước mắm được công nhận OCOP. Trong đó, Nước mắm Luận Nghiệp của HTX Thu mua và chế biến thủy hải Chiến Thắng đạt OCOP 3 sao năm 2023 và tiếp tục đạt OCOP 5 sao năm 2025. Cùng với đó là các sản phẩm nước mắm cốt nhĩ Nhất Ninh, nước mắm Bà Thinh, nước mắm Diện Xuân và nước mắm Khoàn Minh. Đằng sau những ngôi sao OCOP là một quá trình nỗ lực để sản phẩm truyền thống đáp ứng những yêu cầu ngày càng cao của thị trường. Đó cũng là dấu mốc cho thấy nghề làm nước mắm ở đây đang chuyển từ tư duy “làm ra sản phẩm” sang tư duy “xây dựng sản phẩm có thương hiệu”.

Từ chỗ được biết đến trong phạm vi làng xóm, những chai nước mắm mang tên các cơ sở sản xuất ở phường Hải Ninh đang có thêm cơ hội đến với nhiều người tiêu dùng hơn. Nếu OCOP tạo ra động lực nâng chất lượng sản phẩm thì thương hiệu địa danh mở ra một hướng phát triển rộng hơn.

“Nước mắm Kỳ Ninh” – cái tên gắn trực tiếp với vùng đất làm nghề – đang được xác lập với chủ sở hữu nhãn hiệu. Đây là bước tiến có ý nghĩa trong quá trình xây dựng thương hiệu cho sản phẩm đặc trưng của địa phương. Bởi một thương hiệu mang tên địa danh không chỉ nói sản phẩm được làm ở đâu. Đằng sau tên gọi ấy còn là câu chuyện về vùng đất, con người, nguyên liệu và những giá trị văn hóa đã tạo nên sản phẩm.

      Khi nhắc đến “Nước mắm Kỳ Ninh”, người tiêu dùng có thể hình dung về một vùng biển với những chuyến thuyền trở về sau chuyến ra khơi, những mẻ cá tươi, những hạt muối và những người dân đã dành cả cuộc đời gắn bó với nghề. Đó chính là giá trị mà một thương hiệu địa phương cần hướng tới: không chỉ bán một chai nước mắm, mà kể được câu chuyện về nơi sản sinh ra chai nước mắm ấy. Sự chuyển mình của nghề nước mắm ở đây cho thấy một điều: truyền thống chỉ thực sự có sức sống lâu dài khi được trao thêm những giá trị mới. Người làm mắm hôm nay vẫn cần giữ những nguyên tắc cốt lõi của nghề xưa – lựa chọn nguyên liệu, giữ gìn hương vị và sự kiên trì trong quá trình ủ chượp. Nhưng bên cạnh đó là yêu cầu về tiêu chuẩn, chất lượng, mẫu mã, thương hiệu và thị trường.

      Đây cũng là bài toán đặt ra cho các cơ sở sản xuất nước mắm trong thời gian tới. Làm sao để vừa giữ được cái riêng của nước mắm Kỳ Ninh, vừa đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của người tiêu dùng; vừa giữ hồn nghề truyền thống, vừa tạo ra sản phẩm có sức cạnh tranh. Khi mỗi cơ sở cùng coi chất lượng là nền tảng, uy tín là tài sản và thương hiệu “Nước mắm Kỳ Ninh” là giá trị chung, sức mạnh của một làng nghề sẽ được nhân lên.

      Từ một nghề sản xuất còn thô sơ, hôm nay phường Hải Ninh đã có những sản phẩm nước mắm đạt OCOP 3 sao, 4sao,  5 sao. Từ những sản phẩm gắn với từng cơ sở, địa phương đang từng bước hình thành câu chuyện chung về “Nước mắm Kỳ Ninh” – một thương hiệu gắn với vùng đất và con người nơi đây. Hành trình ấy có thể còn nhiều việc phải làm. Nhưng điều đáng quý là hướng đi đã rõ: giữ cái hồn của nghề cũ, nâng tầm bằng cách làm mới và tạo dựng thương hiệu từ chính giá trị của quê hương.

      Trong từng giọt mắm, có vị mặn của biển, vị nồng của nắng, sự kiên nhẫn của người làm nghề và cả tình yêu dành cho quê hương. Để rồi hôm nay, từ những chum mắm bình dị bên làng biển, một sản phẩm đang mang theo khát vọng lớn hơn – khát vọng bước ra khỏi không gian vùng biển để trở thành nhãn hiệu được bảo hộ và được biết đến rộng rãi hơn.

Nước mắm Kỳ Ninh – từ giọt mắm quê đến thương hiệu vươn xa – không chỉ là câu chuyện về một nghề truyền thống được gìn giữ, mà còn là câu chuyện về một vùng đất đang biết nâng niu giá trị của mình để tạo dựng tương lai.